निरपेक्ष निरक्षण

कृष्णमूर्ती यांच्या Choiceless awareness ची व्यावहारिक उपयुक्तता

Choiceless awareness - निरपेक्ष निरीक्षण म्हणजे कसलीही अपेक्षा न करता केलेले निरीक्षण होय. कोणताही विचार न करता केलेले फक्त निरीक्षण होय. म्हणजे एखादे झाड बघताना ते झाड फक्त पाहणे होय. ते झाड कशाचे आहे वगैरे इतर अवांतर माहिती उगाच मनात येवू न देणे होय. 

जसे एखाद्या अनभिज्ञ व्यक्तीशी आपण फक्त व्यावहारिक पातळीवर संबंध ठेवतो तसेच आपण आपल्या नातेवाईक आणि जोडीदार यांच्या बरोबर नाते लक्षात न घेता सौजण्यपूर्ण आणि सौहार्दाचे व्यावहारिक संबंध ठेवता यायला हवे !!!

यामुळे काय होते?

विचार नाही, अपेक्षा नाही म्हणजे पूर्वज्ञान, पूर्वग्रह नाहीत, म्हणजे काहीच नाही. हे काहीच नसणे म्हणजे मुक्तावस्था असते, पूर्ण स्वातंत्र्य असते. अशा काहीच विचार, काहीच कल्पना नसलेल्या अवस्थेत जुन्याची तीच ती उजळणी बंद झालेली असते. त्यामुळे नवीन शिकणे किंवा नवीन आकलन करणे शक्य होते. 

सततचे विचार, त्यांचा माहिती संग्रह, त्यांची परत परत उजळणी हे सर्व मनाचे संमोहन आहे. संमोहित मनामुळे जीवनातील सत्य अवस्था लक्षात येत नाही. 

एखादी भौतिक समस्या असो अथवा एखादी मानसिक समस्या असो, समस्येकडे तटस्थ निरपेक्ष वृत्तीने पाहिले तर मानसिक समस्येचा फोलपणा लक्षात येतो आणि ती समस्या रहात नाही. भौतिक समस्येकडे तसेच तटस्थ निरपेक्ष वृत्तीने पाहिले तर त्या समस्ये भोवतालच्या मानसिक कल्पना गळून पडतात आणि फक्त समस्या काय आहे हे लक्षात येते. तत्क्षणी त्यावरील उपाय सुद्धा लक्षात येतो. 

मानसिक अहंकारामुळे आपल्या लक्षात खरी समस्या येत नाही आणि त्यावरील उपाय सुचत नाही. आपला अहंकार हा आपल्या समस्या तशाच ठेवून तो मनाला इतर गोष्टींकडे वळवित असतो. अहंकार, मानापमान, स्वाभिमान हे केवळ मानसिक विचार मात्र आहेत, त्यांना बाजूला ठेवले तरच जीवनातील सत्य निदर्शनास येते. 

vitthal@viyoddha.com