गिता १५:२

|| भगवद गिता 15.2 Bhagwat Gita ||

अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके।।

Below and above spread branches of the world tree, nourished by the three qualities / Gunas; sense-objects are its buds; and below, in the world of men, stretch forth the roots, originating action.

अपने सत्त्व, रज और तम इन तीनों गुणोंसे बढ़ी हुई -- स्थूलभावको प्राप्त हुई और विषयरूपी कोंपलोंवाली उस संसारवृक्षकी बहुतसी शाखाएँ जो कि अपनेअपने कर्म और ज्ञानके अनुरूप नीचेकी ओर मनुष्योंसे लेकर स्थावरपर्यन्त और ऊपरकी ओर धर्म यानी विश्वकर्ता ब्रह्मापर्यन्त, वृक्षकी शाखाओंके समान फैली हुई हैं।

मुळे वरती व फांद्या खाली असणाऱ्या ऊलट्या असणाऱ्या संसारवृक्षाच्या शाखा मनुष्य लोकाच्या खाली व वर स्वर्ग आदि लोकांपर्यंत पसरल्या आहेत. त्या सत्व, रज, तम या त्रिगुणांमुळे विशेष वाढलेल्या आहेत. वैषयिक वासना या त्या शाखांचे कोमल अंकुर आहेत. मनुष्यास कर्म करण्यास प्रवृत्त करणाऱ्या या वासना सर्वत्र पसरलेल्या आहेत.

अज्ञानामुळे हि ऊलटि अष्टधा प्रकृती निर्माण होते. अज्ञान नाहिसे करण्यासाठी ज्ञान प्राप्त करावे लागते.

तरी बध्दमुळ अज्ञाने । महदादिकि शासने । वेदांचि थोरवचने । घेऊनियां ।।